2026.03.21
Хүүхдийн төрөлхийн зүрхний гажиг
Төрөлхийн зүрхний гажиг (ТЗГ) гэдэг нь хүүхэд ээжийн хэвлийд бүрэлдэн тогтох үед зүрхний бүтэц хэвийн бус хөгжсөнөөс үүсдэг зүрхний эмгэг юм. Дэлхий дахинд төрж буй хүүхдүүдийн ойролцоогоор 1% нь буюу 1000 нярай тутмын 8-10 нь төрөлхийн зүрхний гажигтай төрдөг. Монгол Улсад ч энэ тоо дундаж түвшинд байгаа бөгөөд жил бүр олон зуун хүүхэд ТЗГ-тэй оношлогдож байна. Эрт илрүүлж, зөв оношлогдох нь хүүхдийн амьдралыг аврах хамгийн чухал алхам юм.
Төрөлхийн зүрхний гажигийн төрлүүд
Төрөлхийн зүрхний гажиг нь 20 гаруй төрөлтэй бөгөөд хамгийн түгээмэл тохиолддог нь дараах таван төрөл юм:
1. Ховдол хоорондын ханын согогтой (VSD — Ventricular Septal Defect)
Зүрхний зүүн ба баруун ховдлыг тусгаарлах ханан дээр нүх буюу согогтой байх тохиолдол. Энэ нь хамгийн элбэг тохиолддог төрөлхийн зүрхний гажиг бөгөөд бүх ТЗГ-ийн 25-30%-ийг эзэлдэг. Жижиг нүх аяндаа битүүрч болдог ч том нүх зүрхний дутагдал үүсгэж, мэс засал шаарддаг.
2. Тосгуур хоорондын ханын согогтой (ASD — Atrial Septal Defect)
Зүрхний зүүн ба баруун тосгуурын хоорондох ханан дээрх согогтой. Ихэнх тохиолдолд хүүхдэд шинж тэмдэг бага илэрдэг тул оношлогдохгүй өнгөрч, насанд хүрсний дараа л илэрдэг. Эмчилгээгүй орхивол уушигны артерийн даралт ихдэлт, зүрхний хэм алдагдал зэрэг хүндрэл үүсдэг.
3. Артерийн бүдүүвч хаагдаагүй (PDA — Patent Ductus Arteriosus)
Ээжийн хэвлийд байх үед уушигны артери ба их артерийг холбодог судас (артерийн бүдүүвч) төрсний дараа аяндаа хаагдах ёстой. Хаагдахгүй үлдвэл зүрхэнд илүүдэл ачаалал үүсгэдэг. Дутуу төрсөн нярайд илүү олон тохиолддог бөгөөд эмийн эмчилгээ эсвэл катетер аргаар хаадаг.
4. Фаллогийн тетралоги (Tetralogy of Fallot)
Зүрхний дөрвөн гажигийг нэгэн зэрэг агуулсан нарийн төвөгтэй эмгэг. Үүнд: ховдол хоорондын ханын согогтой, уушигны артерийн нарийсал, их артерийн байршлын өөрчлөлт, баруун ховдлын булчингийн зузаарал орно. Хүүхдийн арьс, уруул хөхрөх нь гол шинж тэмдэг бөгөөд заавал мэс заслын эмчилгээ шаарддаг.
5. Их артерийн коарктаци (Coarctation of the Aorta)
Их артерийн нэг хэсэг нарийсаж, цусны урсгалыг саатуулдаг. Биеийн дээд хэсэгт цусны даралт ихэсч, доод хэсэгт буурдаг. Нярайн үед хүнд тохиолдолд шок үүсгэж болох бөгөөд хөнгөн тохиолдолд хүүхэд нас гүйцтлээ оношлогдохгүй өнгөрч болдог.
Анхаарах шинж тэмдгүүд
Эцэг эхчүүд хүүхдийнхээ дараах шинж тэмдгүүдэд онцгой анхаарах хэрэгтэй:
Нярай, нялх хүүхдэд
- Уруул, хумс, арьс хөхөрдөг — Ялангуяа уйлах, хөхөх үед хөхрөх нь цианоз буюу цусанд хүчилтөрөгч дутагдалтайг илэрхийлнэ
- Хөхөж чадахгүй, удаан хооллодог — Хөхөх үед хурдан ядрах, хооллох бүрт хөлрөх
- Амьсгал хурдан, хүнд авдаг — Тайван байхад ч минутад 60-аас олон удаа амьсгалах
- Жин нэмэхгүй, хөгжил удааширдаг — Хэвийн өсөлтийн муруйгаас хоцрох
- Их хөлөрдөг — Ялангуяа хооллох, унтах үед толгой, нуруу ихээр хөлөрнө
Том хүүхэд, өсвөр насныханд
- Биеийн тамираар хичээллэхэд амьсгал давчидна — Бусад хүүхдээсээ хурдан ядардаг
- Тоглох үед суугаад амарна — Зүрхний ачаалал нэмэгдэхэд биеэ хамгаалахын тулд сууж амарна
- Зүрхний шуугиан — Эмч стетоскопоор зүрхний хэвийн бус дуу сонсох нь ТЗГ-ийн анхны илрэл байж болно
- Цээжний хэсэгт өвдөлт — Биеийн хүнд ачааллын үед
- Ухаан алдах, толгой эргэх — Зүрхний хэм алдагдлын үед тохиолдож болно
Оношлогоо: ЭХО шинжилгээний ач холбогдол
Төрөлхийн зүрхний гажигийг оношлох хамгийн найдвартай, аюулгүй арга бол ЭХО кардиографи буюу зүрхний хэт авиан шинжилгээ юм. Энэ шинжилгээ нь:
- Зүрхний бүтэц, хавхлаг, ханыг нарийвчлан харуулдаг
- Цусны урсгалын чиглэл, хурдыг тодорхойлдог
- Зүрхний согогийн байршил, хэмжээг үнэн зөв тогтоодог
- Цацраг туяагүй тул нярай, бага насны хүүхдэд бүрэн аюулгүй
- Давтан хийж болдог тул эмчилгээний явцыг хянахад тохиромжтой
Хэзээ шинжилгээ хийлгэх вэ?
Дараах тохиолдолд хүүхдийн зүрхний ЭХО шинжилгээ хийлгэхийг зөвлөж байна:
- Шинэ төрсөн нярай — Эмч зүрхний шуугиан сонссон эсвэл хөхрөлт ажиглагдсан үед нэн даруй
- 1 сартай болоход — Нярайн үеийн урьдчилан сэргийлэх шинжилгээний нэг хэсэг болгон
- Сургуульд орохын өмнө (5-6 нас) — Биеийн тамирын хичээлд бэлэн эсэхийг шалгах
- Дээрх шинж тэмдэг илэрсэн аль ч үед — Эрт илрүүлэх нь эмчилгээний үр дүнг эрс сайжруулна
- Гэр бүлд зүрхний гажиг байсан бол — Удамшлын хүчин зүйлийг үгүйсгэх
Эмчилгээний аргууд
Төрөлхийн зүрхний гажигийн эмчилгээ нь гажигийн төрөл, хүндийн зэргээс хамааран өөр өөр байна:
- Хяналтанд байлгах — Жижиг VSD, ASD зэрэг зарим гажиг аяндаа битүүрч болдог тул тогтмол ЭХО хяналтанд байлгаж хүлээж болно
- Эмийн эмчилгээ — Зүрхний дутагдлын шинж тэмдгүүдийг бууруулах, зүрхний ачааллыг хөнгөлөх зорилгоор хэрэглэнэ. PDA-д индометацин эсвэл ибупрофен хэрэглэж болно
- Катетер аргаар засах — Судсаар нарийн хоолой (катетер) оруулж, зүрхний согогийг хаах эсвэл нарийссан хэсгийг тэлэх. Мэс заслаас бага эрсдэлтэй, хурдан эдгэрдэг
- Мэс заслын эмчилгээ — Нарийн төвөгтэй гажигийн үед (Фаллогийн тетралоги гэх мэт) нээлттэй зүрхний мэс засал хийдэг. Орчин үеийн мэс заслын амжилтын хувь маш өндөр болсон
Эрт илрүүлэх нь яагаад чухал вэ?
Төрөлхийн зүрхний гажигийг эрт оношлож, зөв эмчилгээ хийлгэсэн хүүхдүүдийн дийлэнх нь бүрэн эрүүл амьдралаар амьдрах боломжтой. Харин оношлогдохгүй үлдвэл зүрхний дутагдал, уушигны гипертензи, зүрхний хэм алдагдал зэрэг хүнд хүндрэлүүд үүсэж, амьдралд ноцтой аюул учруулна. Хүүхдийн зүрхний өвчний шинж тэмдгүүдийн тухай нийтлэлээс нэмэлт мэдээлэл авна уу.
Нандин Зүрх эмнэлэгт шинжилгээ хийлгэх
Нандин Зүрх эмнэлгийн хүүхдийн кардиолог Ж.Бат-Ундрах эмч нь хүүхдийн зүрхний өвчний оношлогоо, эмчилгээний чиглэлээр мэргэшсэн туршлагатай. Хүүхдийн зүрхний ЭХО шинжилгээг орчин үеийн тоног төхөөрөмжөөр хийж, төрөлхийн зүрхний гажигийг эрт илрүүлэн, зөв зөвлөгөө өгдөг. Манай үйлчилгээний жагсаалтыг вэбсайтаас харна уу.
Хүүхдийнхээ зүрхний эрүүл мэндэд анхаарал тавих нь эцэг эхийн хамгийн чухал үүрэг юм. Ямар нэг эргэлзээтэй шинж тэмдэг ажиглагдвал даруй мэргэжилтэн эмчид үзүүлээрэй.