2026.03.25
Зүрхний хэм алдагдал гэж юу вэ?
Зүрхний хэм алдагдал буюу аритми гэдэг нь зүрхний цохилтын хэвийн хэмнэл алдагдсан байдлыг хэлнэ. Эрүүл хүний зүрх минутад 60-100 удаа тогтмол хэмнэлээр цохилдог. Зүрхний цахилгаан системд доголдол үүсэхэд зүрх хэт хурдан, хэт удаан, эсвэл жигд бус цохилж эхэлдэг. Зүрхний хэм алдагдал нь зарим тохиолдолд аюулгүй байдаг боловч зарим төрөл нь амь насанд аюултай байж болно. Тиймээс эрт оношлох, зөв эмчилгээ хийлгэх нь маш чухал юм.
Зүрхний хэм алдагдлын төрлүүд
Аритми нь олон төрөлтэй бөгөөд гол ангилал нь дараах байдалтай байна:
1. Тахикарди (зүрх хурдан цохилох)
Зүрхний цохилт минутад 100-аас дээш байх үед тахикарди гэж нэрлэнэ. Амралтын үед зүрх хэт хурдан цохилж байвал зүрх хангалттай цус шахаж чадахгүй болж, бие махбодын эрхтэн, эдүүд хүчилтөрөгчийн дутагдалд ордог. Тахикардийн дотор суправентрикуляр тахикарди (тосгуураас үүсэлтэй) болон вентрикуляр тахикарди (ховдлоос үүсэлтэй) гэсэн ялгаа байдаг. Ховдлын тахикарди нь илүү аюултай бөгөөд яаралтай эмчилгээ шаарддаг.
2. Брадикарди (зүрх удаан цохилох)
Зүрхний цохилт минутад 60-аас доош байх үед брадикарди гэж нэрлэнэ. Спортын хүмүүст энэ нь хэвийн байж болох ч бусад хүмүүст толгой эргэх, ядрах, ухаан алдах зэрэг шинж тэмдэг үүсгэж болно. Брадикардийн шалтгаан нь зүрхний синус зангилааны доголдол, зүрхний блок зэрэг байж болно.
3. Тосгуурын фибрилляци (atrial fibrillation)
Тосгуурын фибрилляци нь зүрхний хэм алдагдлын хамгийн түгээмэл төрөл юм. Зүрхний тосгуур жигд бус, маш хурдан шиг агших үед тосгуур дотор цусны бүлэн үүсэх эрсдэлтэй бөгөөд энэ нь тархины цус харвалтанд хүргэж болзошгүй. Нас ахих тусам тосгуурын фибрилляцийн эрсдэл нэмэгддэг. Цусны даралт ихсэлттэй, чихрийн шижин, зүрхний хавхлагын өвчтэй хүмүүст илүү их тохиолддог.
4. Ховдлын аритми
Ховдлын фибрилляци, ховдлын тахикарди зэрэг ховдлоос үүсэлтэй аритми нь хамгийн аюултай төрлүүдэд тооцогдоно. Ховдлын фибрилляцийн үед зүрх цус шахах чадвараа алдаж, хэдхэн минутын дотор амь насанд аюул учруулна. Энэ нь яаралтай тусламж, дефибрилляци шаарддаг.
Шинж тэмдэг
Зүрхний хэм алдагдал нь дараах шинж тэмдгүүдээр илэрдэг:
- Зүрх дэлсэх мэдрэмж — Зүрх хүчтэй эсвэл хурдан цохилж байгаа мэдрэмж. Зүрх "алгасаж" цохилох мэдрэмж.
- Толгой эргэх, бүрэлзэх — Тархинд хүрэлцэхүйц цус очихгүй байгаагийн шинж.
- Ухаан алдах (синкопе) — Зүрхний цохилт гэнэт удааширах эсвэл зогсох үед тархинд цус хүрэхгүй болж ухаан алддаг. Энэ нь яаралтай эмчид хандах шалтгаан юм.
- Цээжний өвдөлт, дарагдах мэдрэмж — Зүрхний булчинд хангалттай цус, хүчилтөрөгч очихгүй байгааг илтгэнэ.
- Амьсгаадах — Ялангуяа биеийн хөдөлгөөн хийх, хэвтэх үед.
- Ядрах, сульдах — Зүрх хэвийн ажиллахгүй байгаагаас бие махбод хангалттай хүчилтөрөгч авч чадахгүй болно.
Зарим хүмүүст зүрхний хэм алдагдал ямар ч шинж тэмдэггүйгээр явагдаж болно. Тиймээс тогтмол зүрхний үзлэг хийлгэх нь чухал ач холбогдолтой.
Оношилгооны аргууд
Зүрхний хэм алдагдлыг оношлохын тулд дараах шинжилгээнүүдийг хийдэг:
ЭКГ (электрокардиограмм)
Зүрхний цахилгаан идэвхийг бичиж авдаг хамгийн үндсэн шинжилгээ. Зүрхний хэмнэл, хурд, цахилгаан дамжуулалтын алдагдлыг илрүүлнэ. Шинжилгээ хэдхэн минут үргэлжлэх бөгөөд өвдөлтгүй, аюулгүй юм. Нандин Зүрх эмнэлэгт ЭКГ шинжилгээг хийлгэх боломжтой.
Холтер мониторинг
24-72 цагийн турш зүрхний цахилгаан идэвхийг тасралтгүй бичиж авдаг зөөврийн төхөөрөмж. Энгийн ЭКГ-д илрэхгүй, үе үе тохиолддог аритмийг илрүүлэхэд маш үр дүнтэй. Өвчтөн хэвийн амьдралынхаа турш төхөөрөмжийг зүүж, зүрхний бүх хэмнэлийн өөрчлөлтийг бүртгүүлнэ. Холтер мониторингийн тухай дэлгэрэнгүй уншина уу.
ЭХО кардиографи
Зүрхний бүтэц, хавхлагын үйл ажиллагааг үнэлдэг хэт авиан шинжилгээ. Аритмийн шалтгааныг тодруулахад тусална. ЭХО кардиографийн тухай мэдээллийг манай блогоос уншаарай.
Стресс тест
Биеийн ачааллын үед зүрхний хэмнэл хэрхэн өөрчлөгдөж байгааг шалгадаг шинжилгээ. Ачааллын үед л илэрдэг аритмийг илрүүлнэ.
Эмчилгээний аргууд
Зүрхний хэм алдагдлын эмчилгээ нь аритмийн төрөл, хүндийн зэргээс хамаарна:
- Эмийн эмчилгээ — Антиаритмик эмүүд зүрхний хэмнэлийг зохицуулна. Цусны бүлэн үүсэхээс сэргийлэх эмүүд (антикоагулянт) тосгуурын фибрилляцийн үед хэрэглэгдэнэ.
- Кардиоверси — Цахилгаан импульсээр зүрхний хэвийн хэмнэлийг сэргээдэг арга.
- Катетер аблаци — Зүрхний аритми үүсгэж буй эдийг катетерээр устгах мэс заслын бус арга. Олон төрлийн аритмийг бүрмөсөн эмчлэх боломжтой.
- Зүрхний хэмжигч (pacemaker) — Зүрх хэт удаан цохилж байвал зүрхний хэмжигч суулгаж, зүрхний хэмнэлийг хэвийн хэмжээнд барина.
- Дефибриллятор (ICD) — Аюултай ховдлын аритми илэрвэл автоматаар цахилгаан импульс өгч зүрхийг сэргээдэг суулгац.
Хэзээ яаралтай эмчид хандах вэ?
Дараах тохиолдолд яаралтай эмчид хандах шаардлагатай:
- Зүрх маш хурдан, жигд бус цохилж, 15 минутаас дээш үргэлжлэх
- Цээжний хүчтэй өвдөлт, дарагдах мэдрэмж
- Ухаан алдах, нүд харанхуйлах
- Хүчтэй амьсгаадалт, амьсгал давчдах
- Нүүр, гар, хөлийн булчин сулрах (тархины цус харвалтын шинж)
Зүрхний хэм алдагдал нь зөв оношилж, цаг тухайд нь эмчилбэл бүрэн хяналтад авч болдог өвчин юм. Ж.Нэргүй эмч нь зүрхний оношилгоо, эмчилгээний чиглэлээр 21 жилийн туршлагатай мэргэжилтэн. Зүрхний бүх шинжилгээг Нандин Зүрх эмнэлэгт хийлгэх боломжтой.
Мөн зүрх өвдөх шалтгааны тухай нийтлэлийг уншихыг зөвлөж байна.