2026.03.22
Жирэмсэн үед зүрхний үзлэг яагаад чухал вэ?
Жирэмсний үе нь эмэгтэйн биед асар их өөрчлөлт гардаг онцгой цаг хугацаа юм. Эдгээр өөрчлөлтийн дотор зүрх судасны системд ихээхэн ачаалал нэмэгддэг бөгөөд энэ нь зарим эмэгтэйчүүдэд ноцтой эрүүл мэндийн асуудал үүсгэж болно. Тиймээс жирэмсний үед зүрхний үзлэг хийлгэх нь эх, хүүхэд хоёрын аюулгүй байдлыг хангахад маш чухал юм.
Жирэмсний үед зүрхэнд ямар өөрчлөлт гардаг вэ?
Жирэмсний эхний долоо хоногоос эхлэн эмэгтэйн зүрх судасны систем аажмаар өөрчлөгдөж эхэлдэг. Эдгээр өөрчлөлт нь ураг өсч хөгжихөд шаардлагатай цус хангамжийг хангахад чиглэсэн байдаг:
- Цусны эргэлтийн хэмжээ 30-50% нэмэгддэг. Жирэмсний 2-р гурван сард цусны нийт эзэлхүүн хамгийн ихээр нэмэгддэг. Энэ нь зүрхэнд нэмэлт ачаалал учруулж, илүү их цус шахах шаардлага тавьдаг.
- Зүрхний цохилтын давтамж нэмэгддэг. Жирэмсэн бус үеийнхээс минутад 10-20 удаа илүү цохилдог болдог. Энэ нь зүрхний булчинд нэмэлт хүчний ачаалал өгдөг.
- Зүрхний шахалтын эзэлхүүн (cardiac output) 30-50% өсдөг. Зүрх нэг удаа агших бүрт илүү их цус шахдаг болж, ургийг тэжээхэд шаардлагатай хүчилтөрөгч, шим тэжээлийг хангадаг.
- Цусны даралт бага зэрэг буурч, дараа нь нэмэгддэг. Жирэмсний дунд үед цусны даралт бага зэрэг буурдаг боловч 3-р гурван сарт дахин хэвийн төвшинд ирж, зарим тохиолдолд ихэсдэг.
Эрүүл зүрхтэй эмэгтэйчүүд эдгээр өөрчлөлтийг хэвийн даван туулдаг. Гэвч урьд өмнө зүрхний асуудалтай байсан, эсвэл анх удаа зүрхний өвчин илэрч буй эмэгтэйчүүдэд эдгээр өөрчлөлт аюултай байж болно.
Жирэмсний үеийн зүрхний эрсдэлүүд
Жирэмсний үед зүрх судасны дараах ноцтой хүндрэлүүд үүсэж болно:
- Перипартум кардиомиопати. Жирэмсний сүүлийн сар эсвэл төрсний дараа зүрхний булчин суларч, зүрхний шахах чадвар буурдаг ховор боловч аюултай өвчин. Цаг тухайд нь оношлоогүй бол амь насанд аюултай.
- Преэклампси (жирэмсний хордлого). Цусны даралт огцом ихэсч, шээсэнд уураг гарах хүндрэл. Зүрхэнд их ачаалал өгч, зүрхний дутагдал үүсгэж болно.
- Жирэмсний үеийн цусны даралт ихдэлт. Жирэмсний 20 дахь долоо хоногоос хойш шинээр илэрсэн цусны даралт ихдэлт. Зүрх, бөөр, тархинд хор нөлөөтэй.
- Зүрхний хэм алдагдал. Жирэмсний үед зүрхний цохилтын давтамж нэмэгдэхтэй холбоотойгоор зүрхний хэм алдагдал илүү тохиолддог.
Хэн илүү эрсдэлтэй вэ?
Дараах эмэгтэйчүүд жирэмсний үед зүрхний нарийвчилсан үзлэгт заавал хамрагдах шаардлагатай:
- Урьд нь зүрхний өвчинтэй байсан. Төрөлхийн зүрхний гажиг, хавхлагын өвчин, кардиомиопати, мэс засал хийлгэсэн зэрэг.
- 35-аас дээш настай эмэгтэйчүүд. Насны ахимаг жирэмсний зүрх судасны хүндрэлийн эрсдэлийг нэмэгдүүлдэг.
- Таргалалттай (BMI ≥ 30). Илүүдэл жин зүрхэнд нэмэлт ачаалал өгдөг бөгөөд жирэмсний үеийн зүрхний хүндрэлийн эрсдэлийг ихэсгэдэг.
- Чихрийн шижинтэй (1-р, 2-р төрлийн болон жирэмсний). Чихрийн шижин нь зүрх судасны өвчний гол эрсдэлт хүчин зүйл.
- Цусны даралт ихдэлттэй. Жирэмсэн болохоос өмнө цусны даралт ихсэлттэй байсан эмэгтэйчүүд.
- Ихэр жирэмсэн. Хоёр ба түүнээс дээш ураг тээж буй эмэгтэйчүүдийн зүрхэнд ачаалал илүү ихэсдэг.
Жирэмсний үед зүрхний шалгуулах хуваарь
Зүрхний эрсдэлтэй бүлэгт хамаарах жирэмсэн эмэгтэйчүүдэд дараах хуваарийн дагуу зүрхний шинжилгээ хийлгэхийг зөвлөдөг:
- 1-р гурван сар (1-12 долоо хоног). Анхны зүрхний үзлэг, ЭХО шинжилгээ. Жирэмсний өмнөх зүрхний байдлыг тогтоож, суурь үзүүлэлтийг бүртгэнэ. ЗЦБ (электрокардиограмм) хийж зүрхний хэм алдагдал байгаа эсэхийг шалгана.
- 2-р гурван сар (13-26 долоо хоног). Давтан ЭХО шинжилгээ. Цусны эргэлтийн хэмжээ хамгийн ихээр нэмэгдэж буй энэ үед зүрхний шахах чадвар, хавхлагын үйл ажиллагааг дахин үнэлнэ.
- 3-р гурван сар (27-40 долоо хоног). Төрөхийн өмнөх зүрхний үнэлгээ. Цусны даралт, зүрхний шахалтын чадвар, уушигны артерийн даралтыг хянаж, төрөх аргыг төлөвлөхөд тусална.
- Төрсний дараа (6-12 долоо хоног). Зүрхний сэргэлтийг шалгах. Перипартум кардиомиопати нь төрсний дараа ч илэрч болдог тул энэ үзлэг маш чухал.
ЭХО шинжилгээ жирэмсний үед юу харуулдаг вэ?
ЭХО кардиографи буюу зүрхний хэт авиан шинжилгээ нь жирэмсэн эмэгтэйн зүрхний байдлыг үнэлэх хамгийн тохиромжтой арга юм. Энэ шинжилгээ нь:
- Зүрхний ховдол, тосгуурын хэмжээг хэмжиж, томорсон эсэхийг тодорхойлно
- Зүрхний шахах чадварыг (EF%) тооцоолж, зүрхний дутагдлын эрт шинж тэмдгийг илрүүлнэ
- Зүрхний хавхлагын үйл ажиллагааг үнэлж, нарийсал, дутагдлыг илрүүлнэ
- Уушигны артерийн даралтыг хэмжиж, даралт ихдэлт байгаа эсэхийг тогтооно
- Зүрхний гадуурх шингэн (перикардын шүүдэс) хуримтлагдсан эсэхийг шалгана
ЭХО шинжилгээ аюулгүй юу?
Тийм ээ, ЭХО шинжилгээ нь жирэмсэн эмэгтэйчүүдэд бүрэн аюулгүй. Рентген, КТ шинжилгээнээс ялгаатай нь цацраг туяа огт ашигладаггүй бөгөөд зөвхөн хэт авианы долгион ашигладаг. Тиймээс ургийн хөгжилд ямар нэгэн сөрөг нөлөө үзүүлэхгүй. Жирэмсний аль ч үед, хэдэн ч удаа давтан хийж болно. Өвдөлтгүй, гаж нөлөөгүй шинжилгээ юм.
Жирэмсний үед зүрхний эмчид яаралтай хандах шинж тэмдгүүд
Дараах шинж тэмдэг илэрвэл зүрхний мэргэжлийн эмчид нэн даруй хандах хэрэгтэй:
- Хэвтсэн үед эсвэл бага зэрэг хөдөлгөөнд амьсгаа давчдах
- Цээжний өвдөлт, даралт мэдрэгдэх
- Зүрх хэт хурдан эсвэл жигд бус цохилох
- Хөл, гар хавдах (ялангуяа гэнэт, ихээр хавдсан тохиолдолд)
- Ухаан балартах, толгой эргэх
- Шөнө цусны даралт ихэсч хөлрөх, амьсгаадах
- Ядарч сульдах байдал хэвийн жирэмсний ядаргаанаас хэтэрсэн
Эдгээр шинж тэмдгийн заримыг хэвийн жирэмсний үзэгдэл гэж үзэх хандлага бий. Гэвч зүрхний ноцтой асуудлын анхны шинж тэмдэг байж болох тул заавал мэргэжлийн эмчид хандах нь зүйтэй.
Нандин Зүрх эмнэлэгт шалгуулаарай
Нандин Зүрх эмнэлэгт Проф. Ж.Нэргүй эмч нь 21 жилийн туршлагатай зүрхний мэргэжлийн эмч бөгөөд жирэмсэн эмэгтэйчүүдийн зүрхний үзлэг, оношилгоо хийдэг. Орчин үеийн ЭХО аппаратаар зүрхний бүтэц, үйл ажиллагааг бүрэн үнэлж, эрсдэлийг эрт илрүүлж, зохих зөвлөмж өгдөг.
Жирэмсний үед зүрхний эрүүл мэндээ хянуулах нь таны болон хүүхдийн аюулгүй байдлын баталгаа юм. Урьдчилан сэргийлэх шинжилгээ хийлгэж, эрүүл жирэмслэлтийг хангаарай. Бидний үйлчилгээний жагсаалтаас дэлгэрэнгүй мэдээлэл аваарай.